Lừa đảo chiếm đoạt tài sản;
Lừa đảo qua công nghệ cao, trên không gian mạng;
Nạn nhân cần phải làm gì để bảo vệ và lấy lại tài sản;
Trí tuệ nhân tạo và công nghệ Deepfake đang làm thay đổi căn bản phương thức thực hiện hành vi lừa đảo trên không gian mạng. Chỉ từ một số hình ảnh, đoạn ghi âm hoặc video được công khai, đối tượng có thể giả khuôn mặt, giọng nói của người thân, lãnh đạo doanh nghiệp hoặc cán bộ cơ quan nhà nước để tạo dựng lòng tin và yêu cầu nạn nhân chuyển tiền. Trong tình huống này, khả năng thu hồi tài sản phụ thuộc rất lớn vào phản ứng trong những phút đầu tiên, việc bảo toàn chứng cứ điện tử và sự phối hợp giữa nạn nhân, ngân hàng với cơ quan chức năng.
- Bộ luật hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017;
- Luật bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025;
- Nghị định số 356/2025/NĐ-CP.
2. Hành vi sử dụng AI hoặc Deepfake có thể bị xử lý về những tội danh nào?
Tùy từng vụ việc, người sử dụng AI hoặc Deepfake còn có thể bị xem xét về:
- Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
- Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để chiếm đoạt tài sản
- Tội cưỡng đoạt tài sản, nếu sử dụng video, hình ảnh nhạy cảm giả để uy hiếp tinh thần, buộc nạn nhân giao tiền;
- Tội vu khống, nếu tạo lập, phát tán thông tin biết rõ là sai sự thật nhằm xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác;
- Tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông, nếu thu thập, mua bán hoặc phát tán trái phép thông tin của cá nhân;
- Tội xâm nhập trái phép vào mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử của người khác, nếu đối tượng chiếm quyền kiểm soát tài khoản để phục vụ hành vi phạm tội;
- Tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức, nếu giả mạo giấy tờ, quyết định tố tụng, lệnh bắt hoặc văn bản của cơ quan nhà nước;
Tội rửa tiền, nếu các cá nhân, tổ chức tham gia che giấu nguồn gốc hoặc hợp thức hóa số tiền do phạm tội mà có.
( Hình ảnh chỉ mang tính chất minh họa)
3. Các công việc cần làm khi phát hiện lừa đảo
Thứ nhất, liên hệ ngay với ngân hàng
Nạn nhân cần gọi đến số điện thoại chính thức của ngân hàng nơi mình mở tài khoản, đồng thời đến chi nhánh hoặc phòng giao dịch gần nhất để:
· Thông báo giao dịch có dấu hiệu lừa đảo;
· Yêu cầu ngân hàng tra soát khẩn cấp;
· Đề nghị phối hợp với ngân hàng thụ hưởng để ngăn chặn, tạm giữ hoặc phong tỏa số tiền nếu còn điều kiện;
· Đề nghị cấp hoặc xác nhận chứng từ giao dịch, thời gian thực hiện, số tài khoản và thông tin ngân hàng nhận tiền;
· Khóa dịch vụ ngân hàng điện tử, đổi mật khẩu và vô hiệu hóa thiết bị lạ nếu nghi ngờ tài khoản hoặc điện thoại đã bị xâm nhập.
Thứ hai, tố giác ngay với cơ quan công an
Nạn nhân cần đến cơ quan công an nơi gần nhất hoặc cơ quan điều tra có thẩm quyền để tố giác. Theo Bộ luật Tố tụng hình sự, tố giác có thể được thực hiện bằng lời hoặc bằng văn bản. Cơ quan tiếp nhận có trách nhiệm lập biên bản, tiếp nhận tài liệu, phân loại và xử lý theo quy định.
Việc báo công an và báo ngân hàng cần được thực hiện gần như đồng thời. Trong các vụ lừa đảo trực tuyến, tiền thường được chuyển qua nhiều tài khoản trung gian, đổi thành tài sản số, rút tiền mặt hoặc chuyển ra nước ngoài trong thời gian rất ngắn. Bộ Công an cho biết đang phối hợp xây dựng cơ chế truy vết dòng tiền, tạm khóa và phong tỏa nhanh các tài khoản liên quan đến lừa đảo công nghệ cao.
Thứ ba, bảo toàn toàn bộ chứng cứ điện tử
Chứng cứ trong vụ án Deepfake không chỉ là video giả. Toàn bộ quá trình tiếp cận, dẫn dụ, xác thực và chuyển tiền đều có thể chứa dữ liệu quan trọng.
· Tin nhắn, email, lịch sử cuộc gọi và bản ghi âm;
· Video, hình ảnh, tệp âm thanh Deepfake ở định dạng gốc;
· Đường dẫn, tên tài khoản, mã định danh tài khoản và ảnh đại diện;
· Số điện thoại, địa chỉ email, tên miền, địa chỉ ví điện tử hoặc ví tài sản số;
· Mã QR, ứng dụng và tệp cài đặt do đối tượng gửi;
· Sao kê, biên lai, mã giao dịch và thông báo biến động số dư;
· Nội dung trao đổi với ngân hàng, tổng đài và cơ quan chức năng;
· Dữ liệu về thời gian, thiết bị, địa chỉ IP hoặc thông tin đăng nhập bất thường nếu có.
AI và Deepfake không làm thay đổi bản chất của hành vi lừa đảo: đối tượng vẫn tạo ra thông tin gian dối nhằm khiến nạn nhân chuyển giao tài sản. Điều thay đổi là mức độ chân thực của sự giả mạo, tốc độ phát tán và khả năng tổ chức hành vi trên quy mô lớn, xuyên biên giới.
Khi phát hiện bị lừa, nạn nhân cần thực hiện ngay ba việc: thông báo khẩn cấp cho ngân hàng, tố giác với cơ quan công an và bảo toàn đầy đủ chứng cứ điện tử. Đây là ba mắt xích quyết định khả năng truy vết dòng tiền và thu hồi tài sản.
CÔNG TY LUẬT TNHH BARRISCO
Trụ sở chính: Liền kề 88 ngõ 6 phố Nguyễn Văn Lộc, phường Hà Đông, Thành phố Hà Nội
Hotline: 0822.689.333 (LS. Nguyễn Như Hoàng)
Bình luận